Patriotyzm gospodarczy — wspieranie kapitału narodowego przez inwestycyjne i konsumenckie wybory, w których czynnik pochodzenia ma znaczenie — uważany jest przez wielu za ideę wymierającą. Globalizacja miała to wszystko zmieść. A jednak. Trudno wymagać patriotyzmu gospodarczego, gdy zagraniczna konkurencja oferuje więcej. Ale nawet wtedy warto myśleć o potencjale długoterminowym: nie o bieżącej efektywności, lecz o wzroście w perspektywie pokoleń. To powinno stanowić trzon każdej polityki gospodarczej. ## Patriotyzm w dobie globalizacji Zanim przejdziemy do wymiaru gospodarczego, warto zatrzymać się przy patriotyzmie jako takim — bo w dobie globalizacji jego definicja stale się rozmywa. Patriotyzm w klasycznym rozumieniu to zbiór zachowań wyrażających przywiązanie do ojczyzny: publicznych (flagi, rocznice, pamięć o bohaterach) i indywidualnych (wybory konsumenckie, obywatelskie). W obliczu wyzwań XXI wieku nabrał szerszego znaczenia — obejmuje dziś m.in. patriotyzm gospodarczy i kształtowanie narodowej obecności w przestrzeni cyfrowej. ## Japonia Japonia jako pierwszy kraj wdrożyła [[Społeczeństwo informacyjne|społeczeństwo informacyjne]], stawiając na globalne cele — a mimo to patriotyzm gospodarczy pozostaje tam silny. Wynika to częściowo z geograficznego położenia i historii, ale duch narodowy jest realny. Zrozumienie japońskich motywacji wymaga jednak głębokiej znajomości kultury, przez co Japonia bywa trudnym punktem odniesienia dla Europejczyków. ## Niemcy Za zachodnią granicą mamy sąsiada, który — będąc sprawniejszy w patriotyzmie gospodarczym — ogrywa nas w wielu konkurencjach, czasem nieuczciwie. Niemcy swoją tożsamość gospodarczą budują wokół legendy narodu jako silnego lidera. Niezależnie od oceny tych motywacji, społeczeństwo niemieckie wypracowało liczne mechanizmy wspierające własną gospodarkę w sposób "miękki": - Długoterminowe strategie przejęć w regionie i eksport zysków z krajów sojuszniczych - Stawianie interesu gospodarczego ponad krótkoterminowe trendy obyczajowe i polityczne - Skuteczny PR i budowanie wizerunku wokół własnych produktów i usług - Duże nakłady na R&D pozwalające identyfikować mocne punkty gospodarki - Systematyczne, pokoleniowe budowanie ducha patriotyzmu gospodarczego Obok tych słusznych praktyk — są też wątpliwe: działania wywiadowcze i lobbyingowe utrudniające konkurencję, lewarowanie interesów przez decyzje administracji UE. Warto zadać sobie pytanie: które z tych cech rozpoznajemy w Polsce? ## Polska Nasza historia ostatnich ~300 lat jest burzliwa. Byliśmy nieustannie mamieni zewnętrznymi wpływami, a budowanie spójnego ducha narodowego nie miało stabilnych warunków. Efektem są kompleksy — niesłusznie tkwiące w wielu Polkach i Polakach. Ilekroć słyszę, jak to szlachta "zaorała" Polskę, myślę o tym, jak bardzo zaniedbywa się wiedzę historyczną o własnym kraju. Nasz patriotyzm — momentami bardzo romantyczny — nie ma wystarczających filarów w edukacji i polityce gospodarczej. Jako naród nie doszliśmy jeszcze do porozumienia co do wspólnego interesu, co paraliżuje wiele zagadnień. Stoimy jednak w ciekawym miejscu. Jako obserwator i aktywny uczestnik wielu inicjatyw widzę, że duch po raz kolejny próbuje się ukształtować. Pokolenie Polaków, które zna krzywdzącą historię, a nie jest nią zdominowane, ma ambicje sukcesów na arenie międzynarodowej — i te sukcesy coraz częściej się zdarzają. Bycie Polakiem przestaje być dla wielu smutną łatką. ## Podsumowanie Wbrew opinii wielu — postępujący globalizm nie zmiecie patriotyzmu. Ważne jest, by go świadomie kształtować: nie sztampowo, lecz wychodząc poza krótkoterminowe myślenie, z pełną świadomością aktualnych zagrożeń i interesów. Każdy z nas jest reprezentantem polskiego kapitału — z mnóstwem narzędzi w rękach: promowania, wspierania, współtworzenia. Dzięki temu możemy rozwijać interes całego kraju, a w konsekwencji również swój własny. ## Źródła i dalsze lektury - Ha-Joon Chang, *Kicking Away the Ladder: Development Strategy in Historical Perspective* (2002, Anthem Press) - Dani Rodrik, *The Globalization Paradox: Democracy and the Future of the World Economy* (2011, W.W. Norton) - Karl Polanyi, *The Great Transformation: The Political and Economic Origins of Our Time* (1944) - Chalmers Johnson, *MITI and the Japanese Miracle: The Growth of Industrial Policy, 1925–1975* (1982, Stanford University Press) - Friedrich List, *Das nationale System der politischen Ökonomie* (1841) — klasyczne dzieło o patriotyzmie gospodarczym i industrializacji