>[!quote] Cytat >Nie każdą prawdę ukazuje się w ten sam sposób; cechą zaś uczonego męża jest starać się o zrozumienie każdej rzeczy na tyle, na ile pozwala jej natura. >— św. Tomasz z Akwinu "**Summa contra gentiles**" — Suma przeciwko poganom, albo Suma filozoficzna — to dzieło mające prawie 800 lat, które wciąż, albo znów, jest niezwykle aktualne. Na akwinistykę natrafiłem na etapie poszukiwania racjonalnego, filozoficznie uwarunkowanego wyjaśnienia zagadnień najbardziej ludzkich — związanych ze strachem, z siłą, z natchnieniem do działania. Gdy wydrukowałem sobie pierwsze strony, żeby na papierze pozaznaczać najlepsze fragmenty, zaznaczyłem około 85% tekstu. ## Zderzenie, które Tomasz przewidział Tomasz z Akwinu pisał _Summę_ dla misjonarzy pracujących wśród muzułmanów i Żydów — ludzi, którzy nie przyjmują argumentu z Pisma Świętego, więc trzeba do nich mówić językiem rozumu. Stąd metoda: dowodzić prawd wiary filozoficznie, tam gdzie się da, a objawienie przywoływać tylko tam, gdzie rozum sięga granicy. Zderzenie, które opisuje — między racjonalną obroną wiary a myśleniem, które odrzuca transcendencję — jest dziś żywsze niż w XIII wieku. Współczesny ateizm, agnostycyzm, relatywizm moralny: to dokładnie ci adwersarze. Tomasz nie potrzebowałby zmieniać ani pytań, ani metody. Jest w tym też wymiar, który mnie szczególnie uderza: strona, którą atakuje w czwartej księdze — błądzących i heretyków wewnątrz Kościoła — jest równie aktualna. Odejście od akwinistyki w XX wieku na rzecz filozofii laickich, które Kościół próbował używać do własnych celów, dało rezultaty widoczne do dziś. ## Struktura dzieła Cztery księgi, dwa podejścia: 1. **Księga I** — Bóg: istnienie i natura, dowiedziona rozumem 2. **Księga II** — Stworzenie: relacja między Bogiem a światem 3. **Księga III** — Moralność i cel: człowiek dążący do Boga jako ostatecznego celu 4. **Księga IV** — Tajemnice wiary: Trójca, Wcielenie, Zmartwychwstanie — tu rozum sięga granicy i musi ustąpić Objawieniu Podział nie jest przypadkowy. Pierwsze trzy księgi są adresowane do każdego racjonalnego rozmówcy. Czwarta — już tylko do chrześcijan. Tomasz wiedział, że różni adwersarze wymagają różnej strategii. ## Wpływ i nieobecność Papież Leon XIII encykliką _Aeterni Patris_ (1879) przywrócił tomizm jako filozofię Kościoła — odpowiedź na pozytywizm, materializm i idealizm XIX wieku. Neotomizm stał się oficjalną doktryną do Soboru Watykańskiego II (1962–1965), po którym akcenty się przesunęły: dialog ekumeniczny, problemy społeczne, nowoczesność. Myśl Tomasza nie znikła — ale przestała być centrum. Skutki tego przesunięcia są, moim zdaniem, nadal widoczne w trudności, z jaką Kościół prowadzi dziś intelektualny spór z sekularyzacją. ## Lektury polskie Pierwsze tłumaczenie polskie z lat 1930–1935 (Kraków, „Wiadomości Katolickie") — mimo archaicznego języka — niesie większą wartość przekładu niż wydania XXI-wieczne. Do niego szczególnie zachęcam: 1. [Tom I i II](https://sbc.org.pl/dlibra/publication/335231/edition/316751/summa-filozoficzna-contra-gentiles-ksiega-i-tomasz-z-akwinu-swiety-1225-1274) 2. [Tom III](https://sbc.org.pl/dlibra/publication/335238/edition/316758) 3. [Tom IV](https://sbc.org.pl/dlibra/publication/335236/edition/316756) Nowsze wydanie (Wydawnictwo W drodze, przeł. Zofia Włodek, Włodzimierz Zega): [PDF](http://jednoczmysie.pl/wp-content/uploads/2013/02/SUMMA-CONTRA-GENTILES-PRAWDA-WIARY-CHRZE%C5%9ACIJA%C5%83SKIEJ.pdf)