Nie jestem ekspertem z zakresu architektury ani urbanistyki. Jestem jednak człowiekiem, który w tym środowisku żyje i potrafi odczuć, że pewne rozwiązania sprzyjają ludziom, a inne nie — nie tylko patrząc na siebie, ale myśląc o całym społeczeństwie. ## Modernizm w Polsce Modernizm w architekturze, mimo swoich niezaprzeczalnych zalet, nie znalazł w Polsce pełnego uznania. Zważywszy na doświadczenia z wielką płytą, trudno się temu dziwić — choć i to nie jest do końca prawda. W ostatnich latach zaczęto dostrzegać wyższą użyteczność rozkładów mieszkań w tzw. gierkówkach nad tymi projektowanymi dziś. Ale to nie o samych mieszkaniach, a o tym, co dookoła. Orbitowanie wokół modernizmu w Polsce w tamtych dekadach definiowało pewne trendy urbanistyczne, które faktycznie w dużej skali zostały zastosowane. **Kojarzycie odległości od bloków? Mnogość piaskownic, przychodnie osiedlowe, przemyślane tereny zielone?** Wystarczy porównać osiedla z lat 60. i 70. z tymi budowanymi dziś. Gęstość zabudowy — znacznie większa. Niby oczywistość. ![[Gęstość zabudowy.png|350]] ## Standardy vs luksus Oczywiście osiedla różnią się, jest wiele udanych inwestycji. Ale pytanie tu o to, co jest standardem, a co „luksusem". Większość inwestycji, na które może sobie pozwolić przysłowiowy Kowalski, to projekty okraszone wieloma patologiami urbanizacyjnymi. Wspomniana wcześniej organizacja najbliższego otoczenia to jedno, ale jest też kwestia szerszej struktury — komunikacji i bezpieczeństwa. Dlatego, robiąc pętelkę do modernizmu, kilka słów o tym, jak urbanistyka działała w latach, gdy ten styl był wiodący na świecie. Bardzo rzetelnie ukazują to materiały: [[Rzeczpospolita modernistyczna - seria filmów od NIAiU]], zwłaszcza odcinek o budownictwie mieszkaniowym-luksusowym. ## Filozofia modernizmu Modernizm w architekturze to nie tylko estetyka, ale przede wszystkim **filozofia projektowania przestrzeni** zakładająca fundamentalne zasady — funkcjonalność i racjonalność w wykorzystaniu przestrzeni. W praktyce oznaczało to osiedla samowystarczalne i przemyślane pod względem codziennego życia. Stąd piaskownice, przychodnie osiedlowe i tereny zielone — nie jako ozdoba, ale jako infrastruktura. ### Wzorcowe realizacje W Polsce warto zwrócić uwagę na warszawskie osiedle **Sady Żoliborskie** czy katowickie **Osiedle Tysiąclecia**. Łączy je wspólna idea tworzenia przestrzeni, która służy ludziom, a nie odwrotnie — dążenie do harmonii zabudowy z naturą, które w wielu współczesnych inwestycjach bywa pomijane na rzecz maksymalizacji zysku dewelopera. ![[sady żoliborskie.jpg|350]] [źródło](https://payload.cargocollective.com/1/9/300895/4537864/01288_o.jpg) ## Współczesne wyzwania To, co kiedyś było standardem, dziś jest luksusem. Współczesne osiedla cierpią na brak infrastruktury społecznej i przestrzeni publicznej. Gęsta zabudowa, ograniczone tereny zielone, niewystarczające parkingi — to codzienność nowych inwestycji. Modernizm, mimo ograniczeń i uzasadnionej krytyki, oferował model urbanistyczny stawiający człowieka w centrum. ## Aspekty komunikacyjne i bezpieczeństwo Duży nacisk modernistycznych projektantów na dostęp do transportu publicznego i bezpieczne przestrzenie publiczne dziś staje się coraz bardziej aktualny — w dobie rosnącej liczby samochodów i zatłoczonych miast. Modernistyczna urbanistyka, choć krytykowana za surowość, oferuje inspiracje, które warto przenieść do współczesnych projektów. ![[pkp powisle.jpg|250]] [źródło](https://i.pinimg.com/originals/72/2f/89/722f89f3fb10cb7a41ef4af04bfbc6c3.jpg) --- Modernizm to nie tylko przeszłość — to potencjalna inspiracja dla przyszłości urbanistyki. Warto zastanowić się, co możemy z niego zaczerpnąć, aby tworzyć przestrzenie bardziej przyjazne ludziom. Choć w Polsce znacznie więcej do zrobienia jest najpierw w uregulowaniu polityki mieszkalnej i stosunku państwa do mieszkalnictwa w ogóle. ## Źródła i dalsze lektury - Jane Jacobs, *The Death and Life of Great American Cities* (1961, Random House) — klasyczna krytyka modernistycznej urbanistyki odgórnej - Jan Gehl, *Cities for People* (2010, Island Press) — o projektowaniu przestrzeni miejskiej w skali człowieka - [[Rzeczpospolita modernistyczna - seria filmów od NIAiU]] — polskie konteksty modernizmu w architekturze i urbanistyce - Le Corbusier, *Towards a New Architecture* (1923) — manifest modernizmu; ważny dla rozumienia filozofii epoki - Rem Koolhaas, *Delirious New York* (1978) oraz *S, M, L, XL* (1995) — o gęstości zabudowy i współczesnym urbanizmie